Lenga e nacion: la pensada dinamica de Robèrt Lafont

Jornalet.com

Domergue Sumien

Lenga e nacion: la pensada dinamica de Robèrt Lafont (I)

24.9.2012

L’onda de l’independentisme ganha lo Principat de Catalonha: un futur estat catalan, bensai, naisserà lèu e entraïnarà dirèctament amb eu la tèrra occitana de la Vau d’Aran. En relacion amb aqueleis eveniments, ai explicat fa una setmana que vau mai demandar l’independéncia per Occitània. Robèrt Lafont (1923-2009), lo pus grand intellectuau de l’occitanisme, nos a laissat un ensenhament preciós sus la lenga e la nacion. Avèm de se’n servir aicí e ara.

La nacion segon Lafont

Dins son òbra politica e sociolingüistica, Robèrt Lafont desvolopa una vision dinamica d’Occitània qu’es en relacion permanenta amb lei movements de la societat e de l’istòria. A sostengut, en particular dins leis ans 60-70, l’idèa que doas menas de “nacions” poirián coexistir:

—   La nacion primària o nacion etnica, definida segon de critèris culturaus, amb una granda importància de la lenga coma element de coesion. Segon Lafont, Occitània es ben una nacion primària, una etnia, sens ges de dobte possible.
—   La nacion segondària o nacion politica, definida coma un espaci comun de relacions politicas. Lafont vei l’estat francés coma una nacion politica. E segon eu, un enjòc pragmatic, pendent leis ans 60-70, èra de donar a Occitània una plaça melhora dins aquel encastre politic.

Leis escasenças politicas deis ans 60-70

L’estat francés deis ans 60-70 èra dominat per una drecha rigida, gaullista, centralista e donc ostila a la lenga occitana. Lafont e lei grops politics occitanistas pròches d’eu (COEA, VVAP, Lucha Occitana), a aquela epòca, o vesián necessari de collaborar amb l’esquèrra francesa per trobar una alternativa au poder en plaça.

Lafont reprochava au Partit Nacionalista Occitan (PNO), non pas tant d’èsser un partit “nacionalista”, mai sustot d’aver una vision tròp essencialista e pauc concreta.

L’estrategia de Lafont —un occitanisme politic e culturau en relacion amb la societat— trobèt un certan succès dins lei luchas popularas de l’epòca, en particular a partir dau movement de Larzac. E lei gròsseis organizacions politicas e sindicalas de l’esquèrra francesa (PCF, PS, CGT, CFDT), dins sei seccions implantadas en Occitània, reprenguèron quauquei tèmas occitanistas coma lo de “viure au país”.

Aquela acceleracion deis ans 60-70 es çò que Lafont apèla lo Temps Dos de l’occitanisme (lo Temps Un èra estat lo periòde d’expansion dau Felibritge, a la fin dau sègle XIX)[1].

L’aparicion de la sociolingüistica occitana vèrs 1970

En parallèl, au nivèu scientific, Lafont introduguèt vèrs 1970, en Occitània, aquela escòla de la lingüistica qu’a de preocupacions socialas e que li dison la sociolingüistica. Ja la sociolingüistica s’èra organizada en corrent de recèrca ais Estats Units un pauc après 1960 e èra presenta dins lei País Catalans tre leis ans 60.

Lafont aderiguèt en particular, en seguida de sei collègas catalans, a la sociolingüistica nativa o periferica, un corrent que se mobiliza en favor dei lengas subordenadas.

La crisi deis ans 80

A la fin deis ans 70, e sustot pendent leis ans 80, l’occitanisme coneguèt una crisi terribla e perdèt son vam popular. En parallèl, l’esquèrra francesa deis ans 80 —lo PS en particular— arribèt au poder, seguiguèt lo cinisme de François Mitterrand, adoptèt una forma novèla de chauvinisme francés e, donc, abandonèt sa simpatia per l’occitanisme. De segur, de grops d’occitanistas valents son restats actius dins lo PCF e a EELV, e i fan de bòna òbra, mai an pas pogut inversar la deriva generala de l’esquèrra francesa vèrs lo chauvinisme francés, jacobin e antioccitan. Dempuei l’èra Mitterrand, l’ultranacionalisme francés es devengut identic, de l’esquèrra fins a la drecha, dins son refús obstinat de reconéisser l’occitan.

Concebre la nacion occitana dins lo periòde present

A partir deis ans 90, e fins ara, l’occitanisme a trobat una dinamica novèla: es lo Temps Tres[1]. Dins lei darriers ans de sa vida, abans que nos quitèsse en 2009, Lafont s’interessèt activament a aquelei circonstàncias nòvas, especialament dins lo domeni politic.

D’un caire, entretenguèt de rapòrts estrechs amb lo Partit Occitan (PÒC) —movement successor de VVAP après 1987, autonomista e non-independentista— e fin finala i aderiguèt pendent leis ans 2000.

Mai d’autre caire, lo meteis Lafont cultivèt de relacions excellentas amb lei novèus movements politics apareguts pendent lo Temps Tres, en particular:

—   Amb lo Corrent Revolucionari Occitan (CRÒC), un grop independentista, actiu de 1995 a 2001 (remplaçat per Libertat dempuei 2009).
—   Amb Iniciativa per Occitània, un laboratòri independentista fondat en 2002.
—   Amb Gardarem la Tèrra, un grop altermondalista e autonomista fondat en 2003.
—   E tanben amb País Nòstre e d’autreis agropaments.

E mai Lafont finiguèt qu’aguèt quauqueis escambis cortés amb lo PNO, maugrat lei desacòrdis persistents.

Ansin, l’afirmacion creissenta d’un corrent independentista, dempuei leis ans 90, a jamai pausat lo mendre problèma a Robèrt Lafont. Lei fachs que venèm d’expausar demòstran que lo concèpte de nacion occitana fa ben partida de la pensada lafontiana. Çò que còmpta dins l’òbra de Lafont, son pas lei garrolhas ridiculas entre antiindependentistas e independentistas. Çò que sol còmpta, es de saber coma podèm far avançar lo pòble d’òc e la lenga occitana dins leis encastres politics e sociaus concrets.

A causa dau chauvinisme francés dur que Mitterrand aviá refortit, Lafont, pendent leis ans 90 e 2000, dobtava dei probabilitats de far espelir Occitània —la nacion primària— dins l’encastre de l’estat francés —la nacion segondària—. E aquò tanben explica sa volontat creissenta de dialogar de mai en mai amb leis independentistas, sens abandonar leis autonomistas.

L’oposion entre autonomisme e independentisme es d’alhors fòrça relativa: leis independentistas son totei d’acòrdi per conquerir d’en primier de fasas progressivas d’autonomia (en parallèl amb una recuperacion sociala de la lenga), abans d’obtenir, pus tard, un estat occitan independent.

[1] Lafont Robèrt (1991) Temps Tres, coll. Internacional, Perpinhan: Trabucaire

Lenga e nacion: la pensada dinamica de Robèrt Lafont (II)

1.10.2012

Una òbra sociolingüistica que cau conéisser melhor

Lo trabalh sociolingüistic de Lafont, au costat de son engatjament politic, es arribat a una sèria de posicions que, sovent, lei militants occitanistas coneisson gaire. Se’n trobarà un resumit parciau dins un article fondamentau de 1984, que rèsta encara pron actuau: “Pour retrousser la diglossie” (“Per revertegar la diglossia”)[1]. Vaicí certaneis idèas essencialas de la lingüistica lafontiana:

1. Es necessari de defendre la lenga occitana amb una analisi fòrta, en combinant de nivèus diferents: recèrca scientifica, creacion culturala e engatjament politic.
2. L’occitan deu reconquerir lei foncions de comunicacion que li mancan e, per tant, cau èsser conscient que l’occitan es en conflicte (en concurréncia violenta) amb lo francés.
3. La lenga d’òc deu parlar de tot, en toteis escasenças. La cau pas limitar a de foncions subaltèrnas o caricaturalas. Per exemple, la creacion occitana —la literatura en particular— se deu liberar dau passadisme e dau ruralisme estrechs.
4. De varietats intermediàrias coma lo francitan —que se situan entre l’occitan e lo francés estandard— se devon utilizar per reconquerir l’usatge de l’occitan.
5. Es legitim d’estudiar lei dialèctes e lei sosdialèctes. Mai podèm pas desvolopar un occitan de larga comunicacion en practicant lo localisme estrech. Es indispensable de desvolopar un occitan estandard, inclusent d’adaptacions regionalas leugieras.
6. Per que l’occitan prenga de foncions novèlas, una nòrma establa es necessària. Lafont defend en particular la codificacion de Loís Alibèrt e dau Conseu de la Lenga Occitana (CLO).

Totei lei defensors de la lenga que vòlon èsser eficaç deurián aplicar aquestei principis.

Çò que lo lafontisme es pas

Ges de grop occitanista, ges d’individú non possedís pas d’exclusivitat sus la pensada de Lafont (ni ieu, ni degun mai). En vesent lei contactes que Lafont entreteniá amb totei lei grops occitanistas, comprenèm que l’òbra lafontiana, grand gaug, pòt inspirar valablament de tendéncias divèrsas.

Pasmens, certaneis actituds rèstan incompatiblas amb lo lafontisme:

—   La somission de l’occitan au francés.
—   Lo culturalisme sectari que refusa tota forma de politizacion.
—   L’actitud de certaneis occitanistas marcats per lo Temps Dos (ans 60-70), que se mòstran tròp sectaris còntra lei formas novèlas d’independentisme dau Temps Tres (ans 90-2000-2010…).
—   Lei posicions iperteoricas que tenon pas còmpte de la realitat sociala.
—   Lo passadisme.
—   La crispacion dins una identitat rigida.
—   L’embarrament dins una cultura idillica e en defòra dau temps (l’arcadisme).
—   Lo refús de la nòrma lingüistica e de l’estandardizacion.

Leis aplicacions futuras dau lafontisme

La volontat d’independéncia de Catalonha, que concernís tanben Aran, es ben un movement de societat e d’istòria. Exactament coma Lafont leis aima. La reconfiguracion dei frontieras politicas en Euròpa occidentala es, ben probable, un movement d’istòria imminent. Poiriam veire lèu l’independéncia de Catalonha (amb Aran) e d’Escòcia. E pus tard, saique, d’autrei nacions seguiràn.

Perqué pas Occitània? Dins leis ans 90 e 2000, Lafont explicava dins lei revistas Har/Far[2], Occitània e La Setmana que l’estat francés aviá autrejat tot çò que podiá per l’occitan, es a dire ben pauc, que s’èra rigidificat e que semblava pas prèst per d’avançadas pus importantas dins l’avenir.

Donc ara, regardem la situacion coma es, amb seis espèrs e sei blocatges, e assagem de ne tirar de perspectivas per lo futur.

1. Analisem la barradura sens espèr de l’estat-nacion francés. Pantaiar d’una “Occitània francesa”, capabla de sauvar la lenga, aquò es devengut definitivament irrealista dempuei la crispacion generala dau chauvinisme francés, a partir deis ans 80.
2. Analisem lo restacament possible de la Vau d’Aran, d’aquí gaire, a un futur estat catalan que reconeisserà probable lo fach nacionau occitan.
3. Ajam l’ambicion de la reconquista sociala de la lenga d’òc. Concentrem leis esfòrç vèrs de nuclèus o de rets de parlants actius, vèrs la transmission intergeneracionala de la lenga dins de familhas militantas: son lei basas d’una transformacion progressiva de la realitat lingüistica (metòde de Joshua Fishman[3], pron convergent amb çò que preconiza Lafont[1]).
4. A dicha que la lenga occitana serà pus presenta, luchem per d’encastres politics pus favorables a l’espelida d’aquesta lenga, coma l’autonomia e, pus tard, l’independéncia (en comptant amb un contèxt europèu renovat, gràcias a Catalonha e Escòcia).

Son pas lei solei posicions possiblas, car degun a lo monopòli dau lafontisme. Mai son de posicions compatiblas amb la pensada dinamica de Robèrt Lafont.

___

[1] Lafont Robert (1984) “Pour retrousser la diglossie”, Lengas 15 — Reproduch dins: Lafont Robert (1997) Quarante ans de sociolinguistique à la périphérie, coll. Sociolinguistique, París: L’Harmattan, p. 91-122
[2] Que har/far?, correspondéncia entre Robèrt Lafont e Domergue Sumien, suplement fòra sèria de la revista Har/Far, Pau: 1998.
[3] Fishman Joshua (1991) Reversing language shift: theoretical and empirical foundations of assistance to threatened languages, Clevedon: Multilingual Matters

Anuncios
Esta entrada fue publicada en Construcción nacional. Guarda el enlace permanente.